TÊN TÁC PHẨM: TỪ NHỮNG VIỆC NHỎ TRONG LỚP HỌC ĐẾN XÂY DỰNG MỘT TẬP THỂ ĐOÀN KẾT, TRÁCH NHIỆM

Ghi lại từ thực tế công tác chủ nhiệm lớp 3B
Có những công việc nếu nhìn từ bên ngoài tưởng như rất nhỏ: một lời hỏi thăm học sinh khi em có biểu hiện buồn, một lần ngồi lại cùng em sau giờ học để tìm nguyên nhân vì sao em chưa hoàn thành bài, một cuộc trao đổi với cha mẹ học sinh không chỉ để nhắc nhở mà để cùng tìm cách tháo gỡ khó khăn cho con
Với người giáo viên tiểu học, đó lại là những việc diễn ra gần như mỗi ngày.
Công tác xây dựng Đảng thường được nhắc đến bằng những nội dung lớn, những nhiệm vụ quan trọng. Nhưng từ thực tế công tác chủ nhiệm lớp, tôi nhận ra rằng những giá trị ấy cũng có thể được thể hiện bằng những việc rất cụ thể, gần gũi: người giáo viên có trách nhiệm với học sinh, biết lắng nghe, biết nêu gương, biết phối hợp với gia đình và quan trọng hơn là biết đặt sự tiến bộ của học sinh làm trung tâm công việc của mình đang làm.
Từ một lớp học nhỏ, những điều tưởng như bình dị ấy đang từng ngày gơp phần hình thành một tập thể biết yêu thương, chia sẻ và có trách nhiệm.
Bắt đầu từ việc hiểu từng học sinh
Một lớp học có thể có nhiều học sinh, nhưng mỗi em lại là một câu chuyện khác nhau.
      Có em nhanh nhẹn, tự tin, mạnh dạn phát biểu trước lớp. Có em học khá nhưng ít nói. Có em tiếp thu bài chậm hơn bạn bè. Có em dễ xúc động, có em hiếu động, cũng có em cần nhiều thời gian hơn để hình thành một thói quen tốt.
      Vì vậy, làm công tác chủ nhiệm không thể chỉ nhìn học sinh qua điểm số hay một vài biểu hiện trong lớp học.
       Tôi thường quan sát học sinh trong nhiều thời điểm khác nhau: lúc học bài, lúc hoạt động nhóm, khi vui chơi, khi tham gia các hoạt động tập thể và cả những lúc các em gặp khó khăn. Qua đó, giáo viên có thể hiểu hơn về tính cách, sở thích, khả năng cũng như những điều học sinh đang cần được hỗ trợ.
Khi một món đồ chơi hấp dẫn hơn bài học
Trong lớp tôi có em Kiên. Trong giờ học, em thường không chú ý nghe giảng mà hay lấy đồ chơi ra chơi. Nếu chỉ nhìn vào biểu hiện đó, giáo viên rất dễ kết luận rằng em thiếu ý thức học tập.
          Nhưng với một học sinh tiểu học, phía sau một hành vi luôn có thể là một nhu cầu hoặc một thói quen cần được điều chỉnh.
          Thay vì liên tục nhắc nhở trước lớp, tôi lựa chọn cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn. Tôi trò chuyện với em để giúp em hiểu rằng đồ chơi có thể dành cho giờ nghỉ, còn trong giờ học, nhiệm vụ quan trọng nhất của em là tập trung vào bài học.
          Tôi cùng em thống nhất những việc rất cụ thể: trước khi vào tiết học, cất đồ chơi đúng nơi quy định; trong giờ học, cố gắng lắng nghe; khi hoàn thành nhiệm vụ được giao thì tự kiểm tra lại kết quả.
          Tôi cũng chú ý giao cho em những nhiệm vụ vừa sức, tạo cơ hội để em được tham gia vào bài học thay vì chỉ ngồi nghe và nhận lời nhắc nhở.
          Với học sinh nhỏ tuổi, tôi hiểu rằng một thói quen chưa tốt không thể thay đổi chỉ bằng một vài lần phê bình. Điều cần thiết là sự kiên trì của giáo viên và những yêu cầu rõ ràng, phù hợp với từng em.
          Từ câu chuyện của Kiên, tôi càng thấm thía rằng: quản lý học sinh không chỉ là yêu cầu các em làm đúng mà còn là giúp các em hiểu vì sao cần làm đúng.
 Khi một giọt nước mắt cũng cần được lắng nghe
          Nếu Kiên cần được giúp hình thành thói quen tập trung thì em Son lại khiến tôi chú ý bởi một biểu hiện khác: em hay khóc nhè.
          Với trẻ nhỏ, nước mắt đôi khi là cách các em thể hiện những cảm xúc mà bản thân chưa biết gọi tên.
          Có thể là buồn, tủi thân, lo lắng, sợ hãi hoặc đơn giản là chưa biết cách xử lý một tình huống không theo ý mình.
          Vì vậy, tôi không muốn phản ứng bằng câu nói quen thuộc: “Có vậy mà cũng khóc!”
          Thay vào đó, tôi cố gắng bình tĩnh tìm hiểu điều gì khiến em khó chịu. Khi em bình tĩnh lại, tôi trò chuyện để em nói ra cảm xúc của mình.
          Tôi hướng dẫn em từng bước nhận biết cảm xúc: khi buồn thì có thể nói với cô; khi chưa vừa ý bạn thì có thể trao đổi; khi gặp khó khăn thì có thể nhờ người lớn giúp đỡ.
          Đồng thời, tôi cũng hướng dẫn các bạn trong lớp biết quan tâm và ứng xử phù hợp với bạn. Một tập thể tốt không phải là tập thể không có bạn khóc, bạn mắc lỗi hay bạn gặp khó khăn. Một tập thể tốt là tập thể biết giúp đỡ nhau khi một thành viên đang cần sự hỗ trợ.
          Từ trường hợp của Son, tôi nhận ra rằng công tác chủ nhiệm đôi khi bắt đầu từ việc ngồi xuống ngang tầm với một đứa trẻ và lắng nghe em nói.
Đó là một việc rất nhỏ, nhưng lại giúp người giáo viên hiểu học sinh hơn.
    
          Minh họa hình ảnh: Kiên đang cầm chai hồ dán các thành viên trong gia đình để tạo thành cây gia đình trong tiết học Stem: Cây gia đình. Son (đeo kính) đang cùng bạn thực hiện sản phẩm trong tiết học.
Khi sự nóng nảy cần được thay bằng một cơ hội sửa sai
Em Vinh là một trường hợp khiến tôi phải dành nhiều thời gian quan tâm. Em hay đánh các bạn và không chịu đọc bài.
          Nếu chỉ nhìn vào những hành vi ấy, giáo viên rất dễ tức giận hoặc chỉ tập trung vào việc phê bình. Nhưng nếu muốn học sinh thay đổi, tôi nghĩ điều đầu tiên cần làm là giúp em hiểu rằng hành vi của mình ảnh hưởng đến người khác như thế nào.
          Với Vinh, tôi không bỏ qua việc em đánh bạn. Khi sự việc xảy ra, tôi yêu cầu em dừng lại, bình tĩnh và cùng giáo viên nhìn lại sự việc: Vì sao em đánh bạn? Bạn cảm thấy thế nào? Nếu xảy ra lần nữa, em có thể lựa chọn cách giải quyết nào khác?
          Tôi hướng dẫn em những cách ứng xử đơn giản: nếu không đồng ý với bạn thì nói ra; nếu xảy ra tranh chấp thì báo với cô; nếu lỡ làm bạn đau thì phải biết nhận lỗi và sửa lỗi.
          Đối với việc đọc bài, tôi không đặt ngay yêu cầu quá cao. Tôi chia nhỏ nhiệm vụ để em từng bước tham gia: đọc từ, đọc câu, đọc cùng bạn, sau đó mới hướng tới việc tự đọc.
          Tôi cũng cố gắng tìm những thời điểm để ghi nhận khi em có hành vi tích cực. Một lời khen đúng lúc, một nhiệm vụ vừa sức hay một cơ hội được thể hiện trước bạn bè có thể tạo cho học sinh cảm giác rằng mình vẫn có khả năng làm tốt.
          Điều tôi muốn học sinh hiểu không phải là “mình là học sinh hay đánh bạn, không chịu học”, mà là: “Mình đã có những việc làm chưa đúng và mình có thể thay đổi.”
          Đó cũng là điều tôi luôn cố gắng giữ trong cách giáo dục học sinh: phê bình hành vi nhưng không gắn một nhãn tiêu cực lên đứa trẻ.
          Bởi trẻ em vẫn đang trong quá trình hình thành nhân cách. Các em cần được chỉ ra điều chưa đúng, nhưng đồng thời cũng cần được trao cơ hội để sửa chữa.
Xây dựng lớp học bằng sự gương mẫu và sẻ chia
          Từ những câu chuyện của Kiên, Son, Vinh và nhiều học sinh khác, tôi càng nhận ra rằng công tác chủ nhiệm không thể chỉ dựa vào nội quy.
          Nội quy giúp học sinh biết giới hạn. Nhưng sự quan tâm, nêu gương và đồng hành mới giúp các em hiểu được giá trị phía sau những quy định ấy.
          Tôi thường nói với học sinh:
          “Cô không cần lớp mình lúc nào cũng không có lỗi. Cô cần các em biết nhận ra lỗi của mình và cùng nhau sửa lỗi.”
          Trong các hoạt động nhóm, tôi khuyến khích những học sinh có thế mạnh khác nhau cùng hỗ trợ nhau. Bạn học tốt có thể giúp bạn còn chậm; bạn mạnh dạn có thể hỗ trợ phần trình bày; bạn khéo léo có thể đảm nhận phần sản phẩm; những

học sinh còn rụt rè cũng được giao nhiệm vụ phù hợp để từng bước tham gia.
          Qua đó, các em hiểu rằng một tập thể không phải là nơi chỉ có những người giỏi nhất, mà là nơi mỗi thành viên đều có thể đóng góp để tạo nên một tập thể tốt nhất có thể.
Khi cha mẹ học sinh trở thành người đồng hành
          Một lớp học muốn tiến bộ không thể chỉ dựa vào nỗ lực của giáo viên.
          Đằng sau mỗi học sinh là một gia đình với những điều kiện, hoàn cảnh và cách giáo dục khác nhau. Vì vậy, sự phối hợp giữa giáo viên và cha mẹ học sinh có ý nghĩa rất quan trọng.
          Với những trường hợp học sinh cần được quan tâm thường xuyên như Kiên, Son hay Vinh, sự phối hợp với gia đình càng cần thiết.
          Tôi cố gắng trao đổi với phụ huynh theo hướng hai chiều. Không chỉ thông báo khi học sinh mắc lỗi hoặc chưa hoàn thành nhiệm vụ, giáo viên cũng cần chia sẻ những điểm tiến bộ, những việc tốt mà các em đã làm được.
          Khi cần trao đổi về một vấn đề của học sinh, tôi cố gắng tránh cách nói khiến phụ huynh cảm thấy mình đang bị phê bình. Thay vào đó, tôi thường đặt vấn đề theo hướng: “Chúng ta cùng tìm cách để con tiến bộ.”
          Bởi suy cho cùng, giáo viên và cha mẹ học sinh đều có chung một mục tiêu: giúp các em trưởng thành.
          Khi gia đình và nhà trường cùng nhìn về một hướng, những khó khăn của học sinh sẽ có thêm cơ hội được tháo gỡ. Sự phối hợp ấy không phải là một việc làm mang tính hình thức mà cần được xây dựng bằng sự tôn trọng, chân thành và trách nhiệm.
          Người giáo viên cũng cần thường xuyên “soi lại” mình
          Làm công tác chủ nhiệm nhiều năm, tôi càng nhận ra rằng giáo dục học sinh cũng là quá trình giáo viên tự giáo dục chính mình.
          Có những lúc một ngày làm việc kết thúc nhưng trong đầu người giáo viên vẫn còn câu hỏi: Hôm nay mình đã quan tâm đủ đến học sinh chưa? Có em nào mình chưa kịp lắng nghe? Cách mình xử lý tình huống vừa rồi đã thật sự công bằng chưa?
          Những câu hỏi ấy giúp người giáo viên tự điều chỉnh.
          Tôi nhận ra rằng với học sinh tiểu học, lời nói của giáo viên rất quan trọng nhưng cách giáo viên hành xử còn quan trọng hơn.
          Nếu muốn học sinh trung thực, giáo viên phải công bằng.
          Nếu muốn học sinh biết nhận lỗi, giáo viên cũng phải sẵn sàng nhận lỗi khi mình có điều chưa phù hợp.
          Nếu muốn học sinh biết yêu thương và giúp đỡ nhau, chính giáo viên phải thể hiện sự quan tâm với từng học sinh, kể cả những em thường xuyên khiến mình phải nhắc nhở.
          Từ đó, tôi luôn tự nhắc mình: đừng vội bỏ cuộc với một học sinh chỉ vì em chưa thay đổi ngay.
Những thay đổi bắt đầu từ những điều rất nhỏ
          Thành quả của công tác chủ nhiệm đôi khi không thể nhìn thấy ngay bằng một con điểm.
          Đó có thể là một học sinh trước đây không chú ý trong giờ học, hôm nay đã cố gắng ngồi vào vị trí và hoàn thành nhiệm vụ.
          Là một em hay khóc đã từng bước biết nói ra cảm xúc của mình.
          Là một học sinh thường nóng nảy biết dừng lại trước khi làm tổn thương bạn.
          Là một em chưa thích đọc bài nhưng đã chịu đọc từng câu, từng đoạn.
          Những thay đổi ấy rất nhỏ, nhưng với người giáo viên chủ nhiệm, đó là những tín hiệu đáng quý.
          Bởi mục tiêu của giáo dục tiểu học không chỉ là giúp học sinh biết đọc, biết viết, biết tính toán mà còn từng bước hình thành ở các em những phẩm chất và năng lực cần thiết để trở thành người có trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng.  
          Minh họa hình ảnh: Giờ đọc sách thư viện trong Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại sân trường và lớp học.
   Từ lớp học nhỏ đến những giá trị lớn hơn
          Trong quá trình dạy học hiện nay, chuyển đổi số ngày càng hiện diện rõ hơn trong nhà trường. Công nghệ và những công cụ hỗ trợ mới mở ra thêm nhiều cách để giáo viên thiết kế hoạt động học tập.
          Tuy nhiên, từ thực tế đứng lớp, tôi cho rằng điều quan trọng không phải là sử dụng thật nhiều công nghệ, mà là sử dụng đúng lúc, đúng mục đích và thực sự có ích cho học sinh.
          Chuyển đổi số không thể thay thế vai trò của người giáo viên trong việc quan sát, lắng nghe và thấu hiểu học sinh.
          Một phần mềm có thể hỗ trợ bài học, nhưng không thể thay giáo viên nhận ra ánh mắt buồn của một em học sinh.
          Một công cụ có thể tạo ra hoạt động học tập, nhưng không thể thay giáo viên ngồi lại với một em đang khóc.
          Một thiết bị có thể cung cấp thông tin, nhưng không thể thay giáo viên kiên trì giúp một học sinh từng bước sửa một hành vi chưa phù hợp.
          Vì vậy, dù phương pháp dạy học có thay đổi như thế nào, tôi vẫn cho rằng trách nhiệm, sự gương mẫu và tình yêu thương của người thầy là những điều không thể thay thế.
     Gieo một hạt giống hôm nay
          Tôi từng nghĩ công việc của một giáo viên chủ nhiệm đơn giản là quản lý lớp, tổ chức dạy học, theo dõi kết quả học tập và phối hợp với phụ huynh.
          Nhưng càng gắn bó với học sinh, tôi càng hiểu rằng công tác chủ nhiệm còn là một quá trình gieo những hạt giống đầu tiên về nhân cách.
          Một lời động viên có thể giúp một đứa trẻ tự tin hơn.
          Một lần lắng nghe có thể giúp một em cảm thấy mình được quan tâm.
          Một cơ hội được sửa sai có thể giúp học sinh hiểu rằng mắc lỗi không đáng sợ, điều quan trọng là biết nhận lỗi và cố gắng thay đổi.
          Một việc làm tốt được ghi nhận có thể khiến học sinh muốn tiếp tục làm điều tốt.
          Và một người giáo viên biết nêu gương có thể để lại trong học sinh những bài học lâu dài hơn cả một tiết học.
          Từ thực tế công tác chủ nhiệm lớp 3, tôi nhận ra rằng xây dựng một tập thể đoàn kết, trách nhiệm không bắt đầu từ những điều quá lớn lao. Nó bắt đầu từ việc giáo viên làm tốt công việc của mình, đối xử công bằng với học sinh, biết lắng nghe, biết sẻ chia, phối hợp với cha mẹ học sinh và không ngừng tự học, tự đổi mới.
          Những việc ấy diễn ra âm thầm mỗi ngày, nhưng chính sự bền bỉ của những việc nhỏ có thể tạo nên những thay đổi lớn.
          Với tôi, mỗi lớp học là một không gian để gieo những hạt giống tốt đẹp. Người giáo viên có thể không nhìn thấy ngay ngày những hạt giống ấy nảy mầm, nhưng vẫn cần kiên trì chăm sóc bằng trách nhiệm, tình yêu nghề và sự gương mẫu của chính mình.           Bởi xây dựng một tập thể tốt cũng chính là góp phần hình thành những con người tốt.
          Và có lẽ, từ những điều rất nhỏ trong một lớp học hôm nay, chúng ta đang cùng nhau gieo những giá trị cần thiết cho ngày mai.